قالیبافی در رودمعجن

قالیبافی یکی از مشاغل اصلی در گذشته در رودمعجن بوده که متاسفانه طی چند سال اخیر رونق آن رو به کاهش رفته و در صد ناچیزی از مردم در رودمعجن به این امر اشتغال دارند. به همین علت گزارش کوتاهی از این شغل در طی سالهای گذشته و امروز و همچنین جزییات مربوط به آن تهیه کردم تا هم بهتر با این شغل آشنا شویم و هم تا حدودی به علت کاهش رونق آن پی ببریم که امیدوارم مورد توجه دوستان قرار گیرد.

خانم اعظم رشیدی یکی از بافندگان قالی در رودمعجن هستند که تقریبا بیشتر سالهای زندگی خود را مشغول به این کار بوده اند. به گفته ایشان هم اکنون حول و حوش 50 نقر در رودمعجن مشغول به قالیبافی هستندکه از جمله میتوان به خانمها: خدیجه رستگار - زهرا آرام - زهرا غلامی - زهرا امیری- راضیه کارگر (که جزو قالیبافان نمونه در رودمعجن هستند)و همچنین خود ایشان اشاره کرد واز میان آقایان نیز میتوان به

آقای احمد اکبری که به همراه همسرشان مشغول به این کارند و از نظر تعداد انجام کار نیز نسبت به دیگر بافندگان در اولویت قرار دارند و همچنین آقای نعمت غلامی که ایشان نیز به همراه همسرشان مشغول به انجام این کارند و ...اشاره کرد.

خانم اعظم رشیدی تقریبا حدود 20 سال است که مشغول به انجام این کارند یعنی حدودا از سال پنجم ابتدایی به بعد و تا امروز که با وجود 2 فرزند همچنان این کار را انجام میدهند و به گفته خود ایشان این کار را با علاقه تمام انجام میدهند و کلا قالیباقی را دوست دارند.

قالیبافان رودمعجن هم اکنون برای شرکت فرش کاشمر کار میکنند.

از ایشان میپرسم چرا رونق قالیبافی در رودمعجن کم شده آیا مردم دیگر به پول آن احتیاج ندارند یا علت دیگری دارد؟

ایشان در جواب میگویند علت اصلی کم رونقی مربوط به دستمزد کمی است که برای بافت میدهند. به طور مثال برای بافتن یک قالی 6 متری حدود 1 میلیون تومان دستمزد میدهند که این باید حداقل به 1/5 میلیون اقزایش یابد چون بافتن قالی کار سختی است و زمانبر نیز میباشد و رقبت مردم برای بافت قالی با دستمزد پایین کاهش یافته است.

هم اکنون در رودمعجن صنایع دیگری نیز باقته میشوند همچون پلاس ، گلیم،خورجین،توبره،جوال و ...که البته افراد معدودی مشغول به انجام آن هستند.(قابل توجه دوستان تنها تفاوت پلاس و قالی در مواد اولیه آن است که در قالی نخ و پشم به کار میرود و لی در پلاس نخ و پارچه).

تشکر از خانم اعظم رشیدی که این اطلاعات را در اختیار ما گذاشتند.

اما بد نیست که با صنعت قالیبافی در گذشته نیز آشنا شویم. پای صحبت خانم طلعت باخدا مینشینیم تا کمی از گذشته برایمان بگویند.

بر خلاف امروز در گذشته حدود 300 الی 400 نقر مشغول به انجام این کار بوده اند.

اولین کسی که دار قالی را در رودمعجن برپاکرد خانم بتول عباسی بوده اند که اولین دار قالی نیز در خانه مرحوم حاج اسماعیل عبداللهی و بعد مرحوم حاج عباس قانعی و همچنین به ترتیب در خانه های دیگران برپا میشده است .

در گذشته مردم به دو صورت این کار را انجام میداده اند عده ای برای خود میبافتند و عده ای هم برای شخصی به نام حجی نعمت میبافتند. حچی نعمت کدخدای ده بوده اند و حدود 20 تا قالیباف و کارگر داشته اند که مزد بافتن این کارگرها به جای پول خورد و خوراکشان بوده است.

از جمله افراد نمونه در قالیبافی در گذشته مرحوم حاج علی اکبر ایزدی ، مریم رستگار و ... بوده اند و خود خانم طلعت باخدا نیز از جمله افراد ی بوده اند که بیشتری قالی را بافته اند.

یکی از تفریحاتی که در گذشته بعد بافتن قالی انجام میداده اند این بوده که در روزهای جمعه که تعطیلی از کار محسوب میشده دسته جمعی به چشمه حیتا میرفته اند و از صبح تا غروب آنجا میمانده اند و مشغول شستن لباس و پختن نهار و ... میبوده اند و ان روز را دور هم به پایان میرسانده اند که تفریحی بسیار دلنشین و به یادماندنی بوده است.

تشکر از خانم طلعت باخدا جهت اطلاعات مفیدشان.

در پایان بد نیست که قسمتهای مختلف یک قالی را بشناسیم هر چند که اکثر افراد با آن آشنایی دارند .

دافه: گره هایی که با رنگهای مختلف در یک رج کامل بافته میشوند با این وسیله در جای خود محکم میشوند.

تقه: نمای کار برای آماده شدن و بافت سری بعد به این وسیله انجام میشود.

پکی(قلاب): کار بافتن را انجام میدهد.

چوب بالای قالی(چوب پیرمه)

چوب وسط قالی(چوب گله): که برای این که دست بافنده به راحتی به زیر تار و پودها بالا و پایین رود در زیر چوب گله زیر سری میگذارند.

چوب نورد: دو پایه که بالا و پایین قالی را نگه میدارد

بازو یا باهو: دو چوب بغل قالی

دم کوب :یک تخته باریک در اول کار که برای شروع کار استفاده میشود.

نقشه: بر اساس آن طرح قالی بافته میشود و بر اساس گویش استاد کار به طور مثال( سر جلو، سر اول، تا به جا، روش چینده که برای بافندگان قالی کاملا آشناست.

به امید اینکه دوباره شاهد رونق قالیبافی و صنایع رو به فراموشی رفته در رودمعجن باشیم . دوستان اگر اطلاعات بیشتری دارند در بخش نظرات دریغ نفرمایند.

(تشکر از خانم فروغ مرادی که در نگارش این گزارش کمک زیادی کردند.)