اندر زیرکی فقها و فرار مالیاتی باباکلوی ما

قضیۀ صلح کردن اموال به همسر یا یکی از نزدیکان که یک رخصت فقهی یا کلاه شرعی بوده و گفته اند: فقیهی از فقهای حنفی در آخر هر سال همه اموال خود را به همسرش می بخشید و از همسرش می خواست که همۀ آن اموال را بعدا به وی باز ببخشد و دراین صورت زکات به اموال او تعلق نمی گیرد. امام محمد غزالی گفته است: آن فقیه زیرک که با این ترفند فقهی از دادن زکات می گریخته، قاضی «ابو یوسف یعقوب بن ابراهیم بن حبیب انصاری » (تولد 113 وفات 182 ق)، شاگرد «ابو حنیفه » و نخستین قاضی القضاه عالم اسلام و از بنيانگذاران فقه حنفي و قاضي القضات بغداد در قرن دوم است. این فقیه دانا و زیرک برای آن که وجوهات شرعی ندهد چند روز مانده به آخر سال، اموالش را صلح زنش کرد (به اصطلاح امروزی به نام زنش کرد) و بعد در ماه اول سال جدید اموال را برگرداند و با این ترفند در آخر سال مالی نداشت که حساب سال بگیرد و وجوهات بپردازد. گروهی از فقها از این کار وی شکایت بردند به امام ابوحنیفه و گفتند که شاگرد مبرز و دانای شما چنین کلاهی بر سر شرع گذاشته است. ابوحنیفه او را ستود و گفت: «ذلک من کمال فقهه» یعنی «این از کمال فقه دانی او است » .

این مصالحه نامه که در زل تصویر روغنی شده‌اش را می بینید، ابوی والدۀ بنده که در فقه و فقاهت دستی داشته اند در سال 1366 قمری یعنی نزدیک به هشتاد سال پیش نوشته و به امضای دو شاهد عادل رسانده اند. احتمالا این سند هم از زمرۀ همان مصالحهۀ صحیحۀ شرعیه بوده که مرحوم باباکلو کل اموالش را به مبلغ یک تومان به نام بی‌بی مان کرده تا از مالیات دینی و وجوهات شرعیه خود را وارهاند .

حالا متن مصالحه نامه را بخوانیم:

بدون بسمله!

مصالحۀ صحیحۀ شرعیه نمودم العبد محمد عیلامی رودمعجنی به حضرت مستطاب آیت الله طوسی دامت برکاته، همگی و تمامت اموال منقوله که داشتم عبارت است از اثایثه لوازمه و مراع ؟ و فراش؟ کلاً و جزأ ً بمال صلح معلوم بمبلغ یک تومان المأخوذ بعد العقد و صیغه جاری شد بتاریخ شهر رجب 1366 /

الاحقر محمد عیلامی

مخفی نماند که الاحقر محمد الطوسی صلح شرعی نمودم عین الصلح فوق را بخدارت دستگاه حاجیه طلعت صبیۀ مرضیۀ مرحوم حاجی لطفعلی رودمعجنی بمبلغ یکتومان و صیغۀ صلح بر مراتب جاری گردید بتاریخ ...1366

الاحقر محمد الطوسی